De Vlaamse Regering besliste eind november om de geplande verstrenging van de lage-emissiezones (LEZ) niet door te voeren. Bond Beter Leefmilieu, Dryade, Gents MilieuFront en Recht op Lucht vechten het besluit van de Vlaamse Regering aan en starten de rechtszaak “Gezonde lucht. Eerlijk geregeld.” bij de Raad van State. Dit regeringsbesluit is schuldig verzuim en schaadt het recht op een gezonde leefomgeving.
De lage-emissiezones in Antwerpen en Gent hebben de voorbije jaren bijgedragen aan gezondere lucht en een betere levenskwaliteit voor iedereen. Studies tonen aan dat de concentraties van roetdeeltjes en fijn stof versneld zijn gedaald binnen de lage-emissiezones. De volgende fase van de lage-emissiezone zou dieselwagens met euronorm 5 – de zogenaamde sjoemeldiesels – en benzinewagens met euronorm 2 weren en zo een aanzienlijke daling van stikstofdioxide (NO2) realiseren.
Doneren duurt 1 minuut - giften zijn fiscaal aftrekbaar
Gezonde lucht is een basisrecht
Door de verstrenging van de LEZ zomaar terug te draaien, schaadt de Vlaamse Regering de gezondheid van honderdduizenden Vlamingen. Simulaties van de Vlaamse Milieumaatschappij tonen bovendien duidelijk aan dat we zonder LEZ de Europese luchtkwaliteitsnormen in 2030 niet zullen halen. Luchtvervuiling is verantwoordelijk voor vele duizenden vroegtijdige overlijdens per jaar en talloze chronische aandoeningen, zoals astma en hart- en vaatziekten. De LEZ is een instrument dat levens redt, maar dan moet de LEZ wel volledig worden uitgerold en niet halverwege worden stopgezet.
Tot nog toe had de verbetering van de luchtkwaliteit door de LEZ vooral betrekking op fijn stof en roetdeeltjes. De volgende fase zou vooral focussen op het terugdringen van stikstofdioxide (NO2). De gezondheidsimpact gelinkt aan stikstofdioxide (NO2) blijkt uit volgende studies en cijfers:
- Volgens Sciensano heeft stikstofdioxide (NO2) een oorzakelijk verband met 5 ziekten, waaronder hart- en vaatziekten, chronische ademhalingsziekten en diabetes.
- Uit een eerste studie uitgevoerd in Antwerpen blijkt er een zeer sterke correlatie te zijn tussen luchtvervuiling (NO2) en RSV (of 'respiratoir syncytieel virus', veroorzaakt een luchtweginfectie die zeer vaak voorkomt bij zuigelingen).
- Volgens Sciensano was luchtvervuiling door stikstofdioxide (NO2) in 2021 verantwoordelijk voor 2.901 sterfgevallen, goed voor 2,6% van alle sterfgevallen in België.
Minder stikstofdioxide betekent dus minder kinderen met astma en RSV, minder ziekenhuisopnames en een lagere druk op de gezondheidszorg. Eerder werd de Brusselse Regering al door het Grondwettelijk Hof verplicht om de geplande volgende stappen van de LEZ wél in te voeren. Bovendien gaf ook de Raad van State een zeer kritisch advies over dit besluit.
Dat de Vlaamse Regering effectief doorzet met dit besluit is onbegrijpelijk. Ze negeert een duidelijke uitspraak van het Grondwettelijk Hof bij een zeer gelijkaardige beslissing in Brussel. Door deze beslissing zet Vlaanderen de gezondheid van vele honderdduizenden Vlamingen op het spel.
Eerlijk geregeld – gezonde lucht mét ondersteuning
De armere wijken worden het hardst getroffen door het terugschroeven van dit noodzakelijk beleid. Ongeveer de helft van de gezinnen in deze wijken heeft zelf geen auto, maar zij betalen wel de rekening met hun eigen gezondheid. Niet iedereen kan zomaar een andere wagen kopen. Daarom moet de volgende stap in de aanscherping van de lage-emissiezone de inwoners van Antwerpen en Gent ook rekening houden met de sociale component.
Er is een flankerend beleid nodig om inwoners en bedrijven die impact ondervinden van de invoering van de lage-emissiezone te ondersteunen. Dit kan via gerichte steun voor gezinnen met een beperkt inkomen onder de vorm van een premie of mobiliteitsbudget. Er is nog meer maatwerk nodig voor essentiële beroepsgroepen, bijvoorbeeld zorgverleners, en essentiële verplaatsingen. Betere alternatieven onder de vorm van openbaar vervoer, deelmobiliteit, veilige fietsverbindingen dringen zich op. Deze alternatieven worden niet alleen in de stad maar ook tussen de stad en tewerkstellings- en commerciële polen buiten de stad gerealiseerd. Tot slot moet er transitiesteun komen voor kleine zelfstandigen met oudere bestelwagens.
Schending van het standstill-beginsel
Aangekondigd beleid om de luchtkwaliteit te verbeteren blijft dode letter. Zo werd de kaderovereenkomst voor emissievrije stadslogistiek nooit omgezet in beleid en de vrijstelling van de belasting inverkeersstelling voor de zero-emissievoertuigen werd afgeschaft. De Vlaamse Regering kondigde het nieuwe Luchtbeleidsplan aan voor eind 2025, maar het is er tot op vandaag niet. Bovendien zullen er, eens het Luchtbeleidsplan er is, middelen gevonden moeten worden om het uit te voeren. Dit zal de nodige tijd vragen.
Het schrappen van de geplande verstrenging zonder alternatief is een duidelijke achteruitgang van de bescherming van het leefmilieu. Bovendien riskeert Vlaanderen door dit besluit de verstrengde Europese luchtkwaliteitsnormen, die in 2030 in werking treden, niet te halen.
Door amper twee weken voor de inwerkingtreding terug te komen op beslist beleid, creëert de Vlaamse Regering zelf rechtsonzekerheid. Dit is een toonbeeld van slecht bestuur. In plaats van flipflopbeleid moet de Vlaamse Regering zich houden aan haar eigen wetgeving rond luchtkwaliteit.
Door de vernietiging van dit besluit te vragen, stuurt de coalitie een duidelijk signaal: je gooit als overheid de luchtkwaliteit en de gezondheid van je inwoners niet te grabbel. Alleen door de lage-emissiezone stapsgewijs te versterken, geflankeerd door sterk sociaal beleid, zorgen we voor een gezonde leefomgeving voor iedereen.
Crowdfunding
Procederen kost geld. Daarom lanceren de organisaties de crowdfunding “Gezonde lucht. Eerlijk geregeld”. Ze zijn ervan overtuigd dat de Gentenaars en Antwerpenaars het belang van hun gezondheid en die van hun kinderen vooropstellen. Met de crowdfunding “Gezonde lucht. Eerlijk geregeld.” mikken de organisaties in totaal op 10.000 euro om de kosten te dekken.
