Inleiding
In augustus 2024 stapte een groep ngo’s naar de rechter omdat de Europese Commissie vliegtuigen en schepen op fossiele brandstoffen had opgenomen in de EU-taxonomie. Dat is het Europese systeem dat bepaalt welke economische activiteiten als duurzaam gelden. De zaak werd aangespannen door Dryade, Fossielvrij NL en Protect Our Winters Austria, met juridische steun van Opportunity Green en CLAW en de steun van meer dan 44.000 bezorgde burgers.
Op 30 september 2026 publiceerde het Gerecht van de EU zijn uitspraak in eerste aanleg. Deze veelgestelde vragen leggen uit wat de rechter heeft beslist en waar de zaak over gaat.
Wat is de EU-taxonomie?
De EU-taxonomie is een systeem dat bepaalt welke investeringen in de EU als ecologisch duurzaam kunnen worden beschouwd. Het geeft bedrijven, investeerders en beleidsmakers een gezamenlijke definitie van wat ‘groen’ is. Het doel is om geld te sturen naar activiteiten die de overgang weg van fossiele brandstoffen ondersteunen.
De taxonomie moest een betrouwbare maatstaf worden voor duurzame investeringen en greenwashing tegengaan: activiteiten als groen voorstellen terwijl ze dat niet zijn. Om onder de taxonomie te vallen, moet een economische activiteit een belangrijke bijdrage leveren aan minstens één van de milieudoelen. Tegelijk mag ze de andere milieudoelen geen ernstige schade toebrengen.
Sinds de EU-taxonomie in 2020 werd aangenomen, heeft de Europese Commissie nieuwe activiteiten aan de lijst toegevoegd. Helaas zijn daar ook niet-duurzame activiteiten met een hoge uitstoot bij gekomen. Daardoor is de ambitie van de taxonomie steeds verder afgezwakt.
Waarom vechten we de regels voor scheepvaart en luchtvaart aan?
In november 2023 werden de regels van de EU-taxonomie aangepast. Investeringen in luchtvaart en scheepvaart kunnen sindsdien als duurzaam gelden als ze aan bepaalde voorwaarden voldoen. Die voorwaarden zijn zo zwak dat ook schepen en vliegtuigen op fossiele brandstoffen een duurzaam label kunnen krijgen.
In onze zaak voerden we aan dat het opnemen van zulke vervuilende activiteiten botst met de klimaatdoelen van de EU en met de doelen en wettelijke eisen van de taxonomie zelf. Activiteiten mogen alleen worden opgenomen als ze passen binnen een traject dat de opwarming van de aarde beperkt tot 1,5 °C.
Waarom is dit belangrijk?
De EU-taxonomie heeft een grote invloed op waar geld naartoe gaat. Zowel private als publieke financiële instellingen gebruiken het systeem om hun duurzaamheidsbeleid te bepalen. Het moedigt bedrijven aan om in bepaalde activiteiten te investeren.
Het probleem is dat de huidige regels investeringen aanmoedigen in vervuilende schepen en vliegtuigen die vervolgens meer dan dertig jaar in gebruik kunnen blijven. Nieuwe modellen verbruiken soms iets minder brandstof dan oudere modellen. Maar die beperkte winst wordt tenietgedaan door de sterke groei van de luchtvaart en scheepvaart wereldwijd.
Een recent rapport van CE Delft, samengevat in een toelichting van Opportunity Green uit september 2026, toont dit voor de luchtvaart. Meer dan de helft van de kapitaalinvesteringen van Europese luchtvaartmaatschappijen in 2025 werd aangemerkt als in overeenstemming met de taxonomie. Het ging bijna uitsluitend om zogenoemde overgangsinvesteringen in nieuwe vliegtuigen op fossiele brandstoffen en onderhoud. Slechts een heel klein deel ging naar werkelijk duurzame activiteiten.
De luchtvaart was daarmee een uitzondering: van de 115 onderzochte sectoren had geen enkele andere sector zo’n groot aandeel overgangsinvesteringen dat aan de taxonomie voldeed. Volgens prognoses zou de luchtvaart tegen 2050 90% van de transportuitstoot in de EU vertegenwoordigen. Dat laat zien dat de taxonomie voor deze sector veel te soepel is.
Wat heeft de rechter beslist?
Op 30 september 2026 publiceerde het Gerecht van de EU in Luxemburg zijn uitspraak over de regels voor ‘groene’ investeringen in luchtvaart en scheepvaart.
De Europese Commissie had ons verzoek om de regels intern opnieuw te bekijken afgewezen. Het Gerecht heeft die afwijzing gedeeltelijk vernietigd, omdat de Commissie geen grens had vastgelegd voor methaan dat uit vervuilende schepen ontsnapt.
In de praktijk betekent dit dat de Commissie nu een meetbare grens moet vastleggen voor die methaanuitstoot. Dat geeft ook buiten de scheepvaart een duidelijk signaal: gas is geen schone overgangsbrandstof. De schadelijke gevolgen van methaan voor het klimaat mogen niet worden genegeerd.
Methaanuitstoot is vooral een probleem bij schepen die varen op fossiel LNG, ofwel vloeibaar aardgas. Methaan is het belangrijkste bestanddeel van LNG en een zeer krachtig broeikasgas. Over een periode van twintig jaar heeft het ongeveer 82,5 keer zoveel opwarmend effect als CO₂. Tijdens de productie, het transport en het gebruik van LNG komt onverbrand methaan in de atmosfeer terecht. Dat vergroot de klimaatschade van deze brandstof.
Het Gerecht heeft de regels voor luchtvaart echter niet afgewezen. De Commissie behoudt veel ruimte om die regels vast te leggen.
Ons belangrijkste bezwaar blijft daardoor bestaan: vliegtuigen en schepen op fossiele brandstoffen mogen geen duurzaam investeringslabel krijgen als de financiering ervan het klimaat schaadt en de klimaatverplichtingen van de EU ondermijnt. Dat label creëert ook een duidelijk risico op greenwashing en kan ons nog jarenlang afhankelijk houden van fossiele brandstoffen.
Wat zijn de mogelijke volgende stappen?
Beide partijen kunnen binnen twee maanden na de publicatie van de uitspraak hoger beroep instellen bij het Hof van Justitie van de EU. Dat beroep kan alleen over rechtsvragen gaan.
Samen met onze partners en advocaten bestuderen we de uitspraak zorgvuldig voordat we beslissen of we in hoger beroep gaan.
Welke andere ontwikkelingen zijn er rond de EU-taxonomie voor luchtvaart en scheepvaart?
Twee recente ontwikkelingen wijzen op een zorgwekkende richting.
Ten eerste oordeelde het Gerecht in een andere recente uitspraak dat er onvoldoende bewijs was om privéjets uit te sluiten van de taxonomie. De productie van privéjets zou volgens die uitspraak mogelijk aan de taxonomie kunnen voldoen. De Commissie bekijkt nu of ze deze activiteit, die veel uitstoot veroorzaakt, zal opnemen. Daardoor zou geld voor groene investeringen naar privéjets kunnen gaan.
Ten tweede wil de Europese Commissie tegen eind december herziene, zogenoemde ‘vereenvoudigde’ regels publiceren. Het huidige ontwerp voor luchtvaart en scheepvaart verlengt de periode waarin schepen en vliegtuigen op fossiele brandstoffen aan de taxonomie kunnen voldoen. Dat vergroot het risico op langdurige afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en geeft investeerders een misleidend signaal.
Opportunity Green heeft op dit voorstel gereageerd. De organisatie benadrukte dat de taxonomie vooral moeilijk bruikbaar is doordat er te veel activiteiten in zijn opgenomen die niet werkelijk duurzaam zijn. Opportunity Green stelde voor hoe de regels eenvoudiger kunnen worden en tegelijk kunnen aansluiten bij het oorspronkelijke doel: alleen werkelijk duurzame activiteiten opnemen.
Bij de publicatie van deze veelgestelde vragen waren de herziene regels nog niet gepubliceerd.
Hoe zouden werkelijk duurzame regels voor luchtvaart en scheepvaart eruitzien?
De ngo’s in deze zaak willen de Commissie helpen om regels te ontwikkelen die echt duurzaam zijn. Die moeten duidelijkheid en rechtszekerheid bieden aan alle betrokkenen en voldoen aan de wettelijke eisen van de taxonomie.
De aangepaste regels moeten:
Steunen op overtuigend wetenschappelijk bewijs, in plaats van op modellen van de sector zelf.
Voor luchtvaart alleen vliegtuigen toelaten die op elektriciteit of e-brandstoffen vliegen.
Voor scheepvaart schepen op fossiele brandstoffen uitsluiten, ook schepen op LNG vanwege het grote risico op ontsnappend methaan.
Rekening houden met alle klimaateffecten tijdens de volledige levenscyclus, niet alleen met CO₂. Ook condensstrepen en stikstofoxiden uit de luchtvaart en ontsnappend methaan uit de scheepvaart dragen bij aan de opwarming.
Alleen werkelijk duurzame alternatieve brandstoffen ondersteunen: synthetische brandstoffen gemaakt met hernieuwbare energie, in plaats van brandstoffen op basis van organische grondstoffen.
Welke ngo’s zijn betrokken?
Opportunity Green is een milieuorganisatie die juridische, economische en beleidskennis inzet om klimaatverandering aan te pakken.
CLAW zet zich in voor een rechtssysteem dat een duurzame toekomst ondersteunt en helpt de voorwaarden te creëren om klimaatzaken te voeren.
Dryade is een Belgische milieuorganisatie die het recht inzet om de belangen van natuur en mens te verdedigen.
Fossielvrij NL is een Nederlandse stichting die de beweging voor een fossielvrije samenleving opbouwt en ondersteunt. De organisatie wil de macht van de fossiele industrie doorbreken en ruimte maken voor een snelle en rechtvaardige overgang naar 100% hernieuwbare energie voor iedereen.
Protect Our Winters Austria helpt mensen die graag buiten zijn om de natuur waar ze van houden te beschermen. De organisatie zet zich daarvoor in voor beleid dat losstaat van partijpolitiek.
Dryade, Fossielvrij NL en Protect Our Winters Austria zijn de verzoekende partijen in deze zaak. Opportunity Green en CLAW bieden hen gespecialiseerde juridische ondersteuning.
De ngo’s dienden de zaak in op 27 augustus 2024. Ze worden vertegenwoordigd door Tim Johnston, advocaat bij de Law Library in Ierland en Brick Court Chambers in Londen, Esther Drabkin-Reiter van Francis Taylor Building en Fred Logue van FP Logue Solicitors. Zij krijgen steun en inhoudelijke bijdragen van Odette Chalaby en Margherita Cornaglia van Landmark Chambers en Ali Al-Karim van Brick Court Chambers.