© Marie-Lan Nguyen / Wikimedia Commons / CC-BY 3.0
De Vlaamse Regering wil met haar vergunningenrevolutie zorgen voor snellere en meer rechtszekere vergunningen. Dryade onderschrijft die doelstelling. Ook milieuorganisaties hebben belang bij eenvoudige en efficiënte procedures. Goede projecten moeten binnen een redelijke termijn vergund kunnen worden, terwijl onwettige projecten tijdig moeten worden bijgestuurd of geweigerd.
Maar een van de voorgestelde hervormingen dreigt net het tegenovergestelde te bereiken. Met een nieuwe herzieningsprocedure voegt de Vlaamse Regering een extra procedurestap toe voordat een vergunning bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen kan worden aangevochten. Volgens Dryade dreigt die procedure de vergunningverlening complexer, trager en juridischer te maken.
Van hinkstapsprong naar hinkstapstapsprong
De Gemengde Commissie Vergunningen publiceerde in september 2025 haar eindrapport. Eind 2025 vertaalde de Vlaamse Regering de aanbevelingen in een Actieprogramma voor rechtszekere en robuuste vergunningen. Intussen liggen drie voorontwerpen van decreet op tafel. Een belangrijk discussiepunt is de zogenaamde attentieplicht. Het uitgangspunt daarvan is dat wie bezwaren heeft tegen een vergunning, die zo vroeg mogelijk in de vergunningsprocedure moet formuleren.
Dat idee is niet nieuw. Eerdere pogingen om de toegang tot de Raad voor Vergunningsbetwistingen afhankelijk te maken van wat een burger of organisatie eerder in de administratieve procedure had aangevoerd, werden tot tweemaal toe teruggefloten door het Grondwettelijk Hof.
De Vlaamse Regering kiest nu voor een andere constructie: de herzieningsprocedure.
Vandaag bestaat een klassiek vergunningentraject uit drie stappen, zoals een hinkstapsprong: een beslissing in eerste aanleg, eventueel een administratief beroep en vervolgens een beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. In de nieuwe regeling komt daar een vierde stap tussen, de hinkstapstapsprong. Wie naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen wil stappen, moet eerst een herzieningsverzoek indienen bij de overheid die kort voordien zelf de vergunningsbeslissing heeft genomen.
Amper vijftien dagen om alle bezwaren te formuleren
Dat herzieningsverzoek is bovendien veel meer dan een eenvoudige vraag aan de overheid om haar beslissing nog eens te bekijken. De verzoeker moet daarin alle onwettigheden opnemen die hij later voor de Raad voor Vergunningsbetwistingen wil aanvoeren. Wat niet in het herzieningsverzoek staat, kan in beginsel later niet meer aan de rechter worden voorgelegd. Daarvoor krijgt de burger of organisatie amper vijftien dagen.
Dat is bijzonder kort. Een omgevingsvergunning kan gebaseerd zijn op omvangrijke adviezen, milieustudies, plannen, voorwaarden en technische documenten. Wie zo'n beslissing wil betwisten, moet het volledige dossier analyseren, mogelijke onwettigheden identificeren én deze juridisch voldoende precies formuleren. Ter vergelijking: voor het uiteindelijke beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen geldt vandaag een termijn van 45 dagen.
De herzieningsprocedure dreigt daardoor geen laagdrempelige mogelijkheid tot zelfcorrectie te worden, maar een soort voorafgaand verzoekschrift voor de rechtbank.
Meer juridisering in plaats van minder
Dat zal voorspelbaar leiden tot meer juridisering. Burgers en verenigingen die hun rechten willen behouden, zullen vanaf het herzieningsverzoek alle juridische registers moeten opentrekken. Ook lokale besturen en andere overheden kunnen met die verplichting geconfronteerd worden.
Daarmee ontstaat precies het tegenovergestelde van wat een efficiënte vergunningsprocedure nodig heeft. In plaats van een eenvoudige mogelijkheid om evidente fouten snel recht te zetten, ontstaat een nieuwe formele procedure waarin partijen zich uit voorzorg zo juridisch mogelijk zullen moeten opstellen. Bovendien kost de procedure tijd. Na de termijn van vijftien dagen om een herzieningsverzoek in te dienen, krijgt de overheid tot 45 dagen om opnieuw te beslissen.
Een hervorming die procedures wil versnellen, kan de weg naar de rechter zo met ongeveer twee maanden verlengen.
Nieuwe procedurediscussies voor de rechter
Ook voor de Raad voor Vergunningsbetwistingen dreigt de hervorming weinig efficiëntiewinst op te leveren. Er kunnen immers nieuwe discussies ontstaan over de ontvankelijkheid van argumenten. Werd een bepaald bezwaar al in het herzieningsverzoek aangevoerd? Was het voldoende precies geformuleerd? Is het middel dat voor de rechter wordt ontwikkeld nog hetzelfde middel als datgene dat in het herzieningsverzoek stond?
De rechter dreigt daardoor meer tijd te moeten besteden aan de vraag of een argument nog mag worden onderzocht, terwijl de essentie net zou moeten zijn of de vergunning wettig is. Dat draagt niet noodzakelijk bij tot robuustere vergunningen. Integendeel: procedurele discussies kunnen de inhoudelijke behandeling van een dossier verder naar de achtergrond verdringen.
Breed gedragen kritiek
Dryade staat met die kritiek niet alleen. Ook de SERV, Minaraad, VVSG, Vlaamse Vereniging van Provincies, MORA en SARO formuleerden fundamentele bezwaren tegen de voorgestelde herzieningsprocedure. Dat is opvallend. Lokale besturen, provincies, werkgevers- en werknemersorganisaties en milieuorganisaties kijken lang niet altijd op dezelfde manier naar het vergunningenbeleid. Toch wijzen verschillende adviesorganen en belanghebbenden hier in dezelfde richting: de bijkomende procedurelaag dreigt te zorgen voor meer complexiteit, meer werklast en een moeilijkere toegang tot rechtsbescherming.
De Vlaamse Regering besliste desondanks om de herzieningsprocedure te behouden. Het Vlaams Parlement is nu aan zet.
Vereenvoudigen betekent ook durven schrappen
Dryade steunt de ambitie om te komen tot snellere, duidelijkere en juridisch robuustere vergunningen. Maar daarvoor moet de hervorming procedures daadwerkelijk eenvoudiger maken. Een extra procedure invoeren, met een termijn van vijftien dagen en verregaande gevolgen voor wat later nog voor de rechter kan worden aangevoerd, doet dat volgens ons niet.
Een klassiek vergunningentraject lijkt vandaag op een hinkstapsprong. In het Engels heet die discipline niet toevallig de triple jump. Wie sneller aan de finish wil komen, voegt daar geen vierde sprong aan toe. Dryade pleit er daarom voor om de herzieningsprocedure uit de hervorming te schrappen.